Böyük Rəsuloğlu

Sayın B.Binyaz ( Daryuş) adında hörmətli bir yazarın, öyrənci sitəsindəki " Ərazi bütövlüyünün qorunması və İranın siyasi partiyaları” başlığı altındakı Farsca yazını oxurkən, bəzi çəlişgilərin gözə çarpdığı görünməkdədir. Özəlliklə " milli müqəddərati təyin " məsələsi ilə ölkələrin ərazi bütövlüyü prensibi arasındakı anlayışın ayırd edilməsi, hüquq dilinin çətinliyi ilə birlikdə qılıq təzadları nəticəsində daha da çətinləşir.

Həm bu məsələyə azda olsa aydınlıq gətirmək, həmdə o ölkədə yaşayan millətlərin qurumlarının, bəzən beynalxalq hüquq çərçivəsindəki fikir qaynaqlarının varlığını sayın yazara və millətimizə bildirməyi vacib saydım.

Məsələyə aydınlıq gətirmək üçün " Güney Azərbaycan Milli Birlik Şurası” nın əsasnaməsindən faydalanmaq uygun görülmüşdür. Həmən artırmalıyam ki " Birləşmiş Millətlər Təşkilatının” Bakı və Ankara ofislərindən alınmış bu sənədlərin dili ağır və bəzən anlaşılmazdır. Ancaq, rəsmi sənədlər olduqlarına görə əl gəzdirmədən əsasnamənin əlavələr bölümndə yerləşdirilmişdir, azcacıq səbir və diqqətlə oxunduğunda, məna və məfhumu anlamaq asanlaşacaqdır. Bu açıqlama əsasnamənin çeşitli bölmə və maddələrindən eynən götürüldüyünə görə sıralar çarpaşıqdır. Bütün bunlara baxmıyaraq " Milli müqəddəratı təyin” bəyannaməsinin təhlilində, Prof.Dr. Tom Haddeji, BMT-nin bu barədəki bütün müzakirə və bildirşlərini də göz önündə tutduğuna görə dəyərli yolbayı olduğuna inanmaqdayam.

Dərin hörmətlərimlə : Böyük Rəsuloğlu  28.01.2010

……………………………………………………………………

1.1.1.1  Hədəf

Əsas məsələ Cənubi Azərbaycanda milli müqəddəratımızı təyin etməkdir.

Hər fərd və təşkilat müstəqil olaraq öz ideolojik məqsədinə çatmaq uğrunda fəaliyyətlə bərabər aşağıdakı mekanizmin Cənubi Azərbaycanda yerinə yetirilməsi üçün "Milli Şura”da fəaliyyət göstərir. Bu gedişat öz həllini tapdıqdan sonar stəyənlər ondan ayrıla bilərlər və ya bu əsasnaməni  dəyişdirə bilərlər. Bunun üçün  nizamnamədə göstərilən  üsul uyğulanar.

BMT-nin təriflərinə əsasən, Cənubi azərbaycanlılar bir millət kimi qəbul edilir və öz müqəddəratını təyin etmə hüququ var. Bu qavramları anlamaq üçün Əlavə 2-də BMT-nin bəyannamələrinin Kembric (Cambridge) üniversitəsinin üstadı Pröf.Dr. Tom  Haddeji tərəfindən hazırlanmış  raportun xülasəsi  təqdim edilmişdir. Göründüyü kimi, hər bir millət öz müqəddəratını təyin edərkən müstəqil (bağımsız) başqa bir dövlətlə bərabər hüquqlu yaşamaq (federasiyon) və ya hər hansı bir ölkə ilə birgə və vahid dövlət tərkibində idarə oluna bilər. Ancaq Cənubi Azərbaycandakı assimilasiyon siyasəti nəticəsində ortaya çıxmış acınacaqlı vəziyyət  millətin həqiqi milli varlığının ona tanıtdırılması üçün  refrandoma hazırlıq mərhələsi lazımdır.

1.2      Əlavələr:

1.2.1       Əlavə - 1

İQTİSADİ, SOSİAL VƏ MƏDƏNİ HÜQUQLAR HAQQINDA BEYNƏLXALQ PAKTIN ƏSAS MÜDDƏALARI

Maddə 1: Öz müqəddəratını təyin etmə

Bütün xalqlar öz müqəddəratını təyin etmə hüququna malikdir. Bu hüquq əsasında onlar azad şəkildə öz siyasi statuslarını müəyyənləşdirir, iqtisadi, sosial və mədəni inkişaflarını təmin edirlər.

Bütün xalqlar öz məqsədlərinə nail olmaq üçün qarşılıqlı mənfəət prinsipinə əsaslanan beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıqdan və beynəlxalq hüquqdan irəli gələn hər hansı öhdəliklərə zərər vurmadan öz təbii sərvət və ehtiyatlarından azad şəkildə istifadə etmək hüququna malikdirlər. Heç bir xalq heç bir halda ona məxsus yaşayış vasitələrindən məhrum edilə bilməz.

Hazırkı paktda iştirak edən bütün dövlətlər, o cümlədən özünüidarə olunmayan və qəyyumluq altında olan ərazilərin idarə olunmasına görə məsuliyyət daşıyan dövlətlər Birləşmiş Millətlər Təşkilati Nizamnaməsinin müddəalarına uyğun olaraq öz müqəddəratını təyin etmə hüququnun həyata keçirilməsinə yardım etməli və bu hüquqa hörmət etməlidir.

Paktın 1-ci maddəsinin ifadəsi Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın 1-ci maddəsinin ifadəsi ilə bütövlükdə üst-üstə düşür. Hər iki pakt üçün ümumi olan 1-ci maddədə ifadə olunan öz müqəddəratını təyin etmə prinsipləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki həmin hüququn həyata keçirilməsi şəxslərin insan hüquqlarına səmərəli hörmət və riayət etmənin əsas ilkin şərti olaraq insan hüquqlarının müdafiəsinin təmin edilməsi və müdafiə tədbirlərin gücləndirilməsi işində mərkəzi yer tütür.

1945-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yaradıldığı andan başlayaraq, xüsusilə müstəqillik, qarışımama, demokratiya kimi mövzuların müzakirəsində, beynəlxalq ictimaiyyət, beynəlxalq hüquq sistemində mərkəzi yer tutan öz müqəddəratını təyin etmə hüququna ilk növbədə diqqət yetirmişdir. Həm daxili, həm də xarici istiqaməti olan həmin hüquq, keçmiş müstəmləkələrdən və işğal edilmiş ölkələrdən başqa, bu və digər dövlətlərdə bəzi qrupların daha çox onun iddiasında olması üzündən son illər müəyyən mübahisələrə səbəb olur.

Xalqların iqtisadi, sosial və mədəni inkişaflarını azad şəkildə təmin hüququ, Paktda müəyyən edilmiş hüquqlar kontekstində iqtisadi, sosyal və mədəni fəaliyyəti həyata keçirmək azadlığını ehtiva edir.

Maddə 2:                  İştirakçı dövlətlərin öhdəlikləri

Hazırkı Paktda iştirak edən hər bir dövlət fərdi şəkildə və beynəlxalq, o cümlədən iqtisadi və texniki sahələrdə yardım və əməkdaşlıq qaydasında bütün lazımi vasitələr, o cümlədən, xüsusilə qanunvericilik tədbirlərin görülməsi ilə hazırkı Paktda nəzərdə tutulan hüquqların tədriclə tam şəkildə həyata keçirilməsini təmin etmək üçün mövcud ehtiyatlarını maksimum səviyyəsində tədbirlərin həyata keçirilməsi öhdəliyini  üzərinə götürür.

Hazırkı Paktda iştirak edən dövlətlər, hazırkı Paktda bəyan edilmiş hüquqların irqi, dərinin rəngi, dil, din, siyasi, və digər əqidə, milli və sosial mənşə, əmlak vəziyyəti, doğum və s. əlamətlər əsasında ayrı-seçkiliyə yol verilmədən həyata keçirilməsini öhdələrinə götürürlər.

İnkişaf etməkdə olan ölkələr insan hüquqlarını və milli iqtisadiyyatlarının imkanlarını qiymətləndirərək, onların ölkələrinin vətəndaşları olmayan şəxslərə hazırkı Paktda nəzərdə tutulan iqtisadi hüquqları hansı dərəcədə təmin edəcəklərini müəyyənləşdirə bilər.

1.2.2        Əlavə – 2

MİLLƏT VƏ MİLLİ MÜQƏDDƏRAT MƏFHUMU

Millət və milli müqəddəratı təyin etmə məfhumunu bəlirtmək ücün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının müxtəlif komisionları və bəlgələri əsasındakı tərifləri bir qayda olaraq qəbul etmək gərəkir. Kembric Universitəsinin ustadı Prof.Dr. Tom Haddəji tərəfindən hazırlanmış bu raporun xülasəsi aşağıda təqdim edilir.

Birləşmiş Millətlər özəl raportorlarının öz müqəddəratını təyin etmə haqqı:

Birləşmiş Millətlərin bəlgələri təməlində tarixi və çağdaş gəlişmələr (Critescu raportu) [BM bəlgələri Ə/CN. 4/Sub. 2/404/rev. 1(new York, 1981)] və dilsəl, dinsəl və etnik azınlıqlara mənsub insanların haqları(Capototorti raportu)[BM bəlgələri Ə/CN. 4/Sub. 2/384/rev. 1(Nəw York, 1979)] üzərinə raportları bu iki qavrayış arasındakı ilişkilərə dair  kimi ip ucu verməkdədir. Bu raportlar, öz müqəddəratını təyin haqqına sahib bir xalq olaraq tanınma iddiasında olan hər hansı bir kütlənin qarşılaması gərəkən qapsamlı ölçü önəriləri ( Millət məfhumu):

özünəməxsus bir dil, din və ya kültür sahibi olmaq,

özəl bir tarix və keçmişə sahib olmaq,

Özünə xas kimliyini qoruma və bağımsızlığını güvəncə altına alma qabiliyyətinə sahib olma,

Özünəməxsus bir torpaq və ərazi bütünlüyünə sahib olmaq.

Praktikdə öz müqəddəratını təyin etmə metodu:

Bütün xalqlar öz müqəddəratını təyin haqqına sahibdir. Onlar, bu haqdan dolayı politik statuslarını azad şəkildə müəyyən edib, ekonomik, ictimai, və kültürəl gəlişmələrini sərbəstcə sürdürərlər. Bu haqqın ölçüsü, bir torpaq müstəqillik statusunu əldə edəndən sonra aşağıdakı seçənəklərdən birinin tərcih edilə biləcəyini ifadə edən, "BM gənəl Qurulu”nun 1960 tarixli 1541 Saylı qərarı ilə də aydınlaşmışdır:

bir əgəmən bağımsız dövlət olaraq ortaya çıxma,

bağımsız bir dövlət olaraq azad şəkildə başqa bir dövlətlə ortaq olmaq (federal - konfederal)

bağımsız bir dövlətlə bütünləşərək bütöv bir ölkə yaratmaq.

Hər nə qədər bu qərar BM yasasının 73. maddəsi gərəyincə istənən raporlara mövzu olan öz yönətimi olmayan vəsait altındakı torpaqlara özəl bir ətflə alındıysa da, eyni status tərcihinin öz müqəddəratını təyin haqqını istifadə edən bütün xalqlara açıq olmasından çəkinməyə heç bir səbəb mövcud deyildir.