eshq olsun bey. ugurlar arzulayiram

Deyerli Hüseyin Qardaşım Maraqlı və lazımlı yazına görə, Sənə Dərin təşəkkür edrəm
Ümüd Edrəmki Bu Lazımlı Sahədə Çoxlu Yeniliklərin Olacaq Çünkü Sən Nu yeniliki BAcararsan. Birdaha Ugurlar

P.S Çox Hörmətli Elnur Beye Xususi Təşəkkür edrəm, Bir Birindən Maraqlı və Dəyərli Fikirlərə yer Ayrdığna görə

Sayqılarımla

Samir TURAN

Avropa və avropa mədəniyyətinə qarşı bir düşmənçilik formalaşdırılır. Amma nədənsə bütün müsəlman ölkələrinin vətəndaşları qanuni və ya qanunsuz yollarla avropaya getmək və orada insan kimi yaşamaq istəyirlər. Sizcə səbəb nədir? sabəb məncə cox sadədir. İnsan kimi yaşamaq! Bəli insan kimi yaşamaq. Çünki orada insane hğyatı dəyərlidir. Oğurluq edənin əlləri kəsilmir, zina edən kişi axtalanmır, kadın isə daş-qalaq edilmir, qız uşaqları 6 yaşind ərə verilmir, kadınların kişilərdən bir pillə aşagı olmaları deyilmir, kişilərin kadınları döyə bilməsi və s. bunlar müsəlmanın müqəddəs kitabında olduğu üçün bunlardan kənara çıxa bilmir bu insanlar. Dərk etmirlər ki, bu həmin dövrün ərəbləri üçün yazılan bir qanun olub. 21-ci əsirdə bunları edənə vəhşi deyilır.
Tarix yazmaq çətindir. Kimisə xalça satmaqda ittiham etmək asan məsələdir, amma onun yaratdığı Cümhuriyyəti, həyata keçirdiyi ilkə və inkilablarını başa düşmək və qiymətləndirmək asan deyil. Əbdülhəmid Türk millətinə heç nə vermədi, zülm, cəhalət və istibdaddan başqa. Xalça satmaqda ittiham etdiyin Mustafa Kamal isə Millətinə Cümhuriyyət verdi, tarixini verdi, dilini verdi, milli kimliyini verdi, soy adını verdi, mədəni xalqlar kimi geyinməyi öyrətdi, özünə hörmət aşıladı, elm verdi, mədəniyyət verdi, ədəbiyyat verdi, incəsənat verdi, texniki yeniliklər verdi. Məktəblər, Universitetlər, xəstəxanalar verdi. Dünyanın sayılıb seçilən bir dövlətini veri, ordusunu verdi. Bəs Əbdülhəmid nə verdi? Rumlara kilsə verdi sadəcə. Atatürk Türkə inandığı dinin nə mənaya gəldiyini başa salıdı, içində nə olduğunu hətda sizin təəriflədiyinin Əbdülhəmidin belə bilmədiyi quranı Türk dilinə tırcümə etdirdi. Tərcümə etdirdi ki, oxuyanda orda nə yazıldığını anlasın və quran oxuyanda ağlamasınlar daha.

Bu barədə çox yazmaq olar. Amma bunların hamısı tarixi gerçəkliklərdir və tarixi öyrənmək istəyənlər bunları oxumalıdırlar. Belə yazılarda olmalıdır arada bir. Olmalıdır ki, insanlar müqayisə etsinlər.

Müəllifin sənətinin nə olduğunu bilmirəm amma deyəsən tarixçi deyil.

Tarixdən və tarixi məqamlardan yazmaq üçün ən azından həmin dövrün tarixini əks etdirən 3-4 ayrı- ayrı müəlliflərin əsərini oxumaq gərəkir. Yazıdan hiss olunur ki, heç bir tarixi mənbə və faktlara əsaslanmayan sadəcə bir yazıdır.

Həmin dövr barədə az çox məlumat əldə etmək istəyirsinizsə Baran Duralın "Atatürkün liderlik sırları", "Sarı kamışa giden yol" Özhan Eren, "İstanbul hükumetleri ve milli mücadele" Sinan Akşin ve s. kitabları oxuyun.

Cahangir

Bir çox Avropa tarixçisi öz əsərlərində qeyd edirlər ki, Osmanlı imperiyasında hüququ və azadlıqları olmayan yeganə millət Türklər idi. Bütün bunlara rağmən bu gün Əbdülhəmidi dahi birisi kimi cəmiyyətə təqdim etməyin mənası nədir? məqsəd nədir? Həmin dövrdə istər Anadoluda istərsədə Rumelində erməni və rum dəstələrinin Türk kənd və rayonlarını tutaraq insanları kazığa oturtduğu bir zamanda Əbdülhəmidin gizli təşkilatı nə ilə məşğul idi? nəyə görə bu dəstələrə qarşı hansısa bir tıdbir görmürdü? ona görə ki, bu təşkilat heç də dunyanın ən yaxşı istihbarat orqanı deyildi sadəcə İstanbul və Selanikdə və bir sira böyük şəhərlərdə fəaliyyət göstərən polis təşkilatı idi. Bu təşkilatın bir məqsədi və vəzifəsi var idi özünə Türk deyən Turk aydın və ziyalılarını təqib edib cəzalandırmaqla məşğul idi. Ölkənin Paytaxtinda oturub Balkan xalqlarını idarə edən və onları üsyana vadar edən Fənər Rum Patriqinə qarşı Əbdülhəmidin bu istihbarat örgütü niyə bir tədbir görmürdü. Yoxsa bunu görmürdülər? Əgər görmürdülərsə niyə Əbdülhəmid ikinci bir Rum kilsəsi qurdururdu. Rum kilsəsinin qurulması problemi həll etdimi? yoxsa prosesi sürətləndirdimi? Tarixçisiniz siz əziz qardaşım. Bu məqamlara toxunun.
Osmanlının parçalanmasında həmişə xarici qüvvələrin əlinin olduğu iddia edilir. Bununla qismən razıyam. Amma bir tək səbəb bu idimi? Cəhalətin, savadsızlığın, texniki cəhətdən geri qalmışlığın, insanların hələdə şeyxlərdən, şıxlardan, pirlərdən, yatırlardan mədət umduğu bir məmləkət idi Osmanlı imperiyası. Bəli 500 il üç qitədə hökümranlıq edən Türk əsgəri Tunisdə, Trablusqarpda, Misirdə tanklarla hücum edən ingilislərin qarşısından qaçırdılar. Bu texnikaların seytan aləti olduğunu düşünürdülər. Səbəb savadsızlıq, texniki gerilik idi. Nədən bu vəziyyətə düşmüşdü bu imperiya və onun qolu zorlu Türk igidləri? ona görə ki, mədrəsələrdə anlamadığı dildə yalnızca quran əzbərləyirdi bu insanlar. Hər şeyin allahın əlində olduğuna və sultanın və ya xəlifənin hər şeyə qadir olmasına inanirdilar. Hələ də dünyanın öküzün buynuzunun üstündə durduğuna inanırdılar, daha doğrusu buna məcbur edilirdilər. Bütün dünya insanlığın inkişafının yeganə yolunun elm olduğunu qəbul etdiyi bir zamanda Osmanlı sultanları bunu qəbul etmir və hər şeyin quranda olduğuna inanir və inandırırdı. Bunu nəticəsidir ki, bu gündə, 21-ci əsrdə də bir çox müsəlmanlar bütün elimlərin, fizika, kimya, bialogiya, riayziyat və s. quranda olduğunu iddia edirlər. 21-ci əsirdə milçəyin idrak sahibi olduğuna, eşşəyin uçmağına inanırlar. Milçəyin bir qanadında zəhər o birində məlhəm olduğuna inanırlar. 21-ci əsirda olsaq da heç bir şey dəyişməyib. Heç vaxtda dəyişməyəcək. Ona görə ki, belə bir vəziyyət, bizi idarə edən Əbdülhəımid kimi başçılara sərf edir. Bizim cəhalət və savadsızlığımız üzərində onlar öz səltənətlərini qururlar. Bu gün də islam fundamentalizmi və islam cəhaləti altında inləyən dövlətlərdə insanlar ərəblərin allahının zülmünü çəkməkdədirlər. Bu zülümdən qurtulmağın bir yolu var o da din deyilən bu xəstəlikdən müalicə olunmaqdır. Orta əsirlərdə avropada kilsələrin insanlara, xüsusilə elm insanlarina hansı zülümləri etdiyi hamıya məlumdur. Amma Avropa bu zülümdən qurtardı özünü. Bu gün də avropada kilsələr var və insanlar yenə də ibadətlərini edirlər. Lakin bunu yaşam tərzinə çevirmir və İsanın dövründəki qayda və qanunları həyatlarına soxmurlar. İsanın gətirdiklərinin dəyişilməz olduğunu iddia etmirlər. Dünyanın bütün sirlərinə agah olmağa çalışır və elmi yeniliklərini etməyə dava edirlər. Müsəlmanlar isə hər yeni kəşfdən sonra "elə bu bizim quranda var daa" deməklə onların bu yeniliklərindən faydalanır və içlərində onlara qarşı bir kin, nifrət bəsləyirlər. Əgər sizin quranda var idisə niyə siz bunu kəşf etmədiniz? Yoxsa sizin allahınız sizin gözlərinizi bağlayıb? Gözlərinizi və qəlblərinizi bağlayıb ki, onun sirlərinə agah olmayasınız hə? İnsan heç nəyə qadir deyil hə? Hər şey onun əlindədirmi??

Əbdülhəmid Çində olan Türklərə islamı öyrədəcək universitet yox, dünyəvi elmləri öyrədən məktəblər göndərməli, onlara milli kimliklərini, tarixlərin verməli idi. Təəsüf ki, din verdi. Bunun nəticəsidir ki, bu gün həmin insanlar çin zülmünün altında inləyirlər.
Yazının sonunda müəllif, kinayəli və təhqiramiz bir üslubda qeyd edir ki, Misirdə xalça satan Mustafa Kamal paşa və digərlərı Əbdülhəmidin təşkilatının fədailəri idimi. Əvvələ qeyd edim ki, Mustafa Kamal həmin vaxt paşa deyildi. İkincisi, Mustafa Kamal öz siyasi baxış və siyasi fikirlərinə görə cəzalandırılmaq məqsədi ilə Ənvər paşa və Əbdülhəmid tərəfindən Mərkəzdən uzaqlaşdırılmaq məqsədi ilə sürgünə göndərilmişdi Misirə. Həmin dövrdə Sultan və hökuməti tənqid etdiyi üçün Misirə göndərilən Mustafa Kamal yerli ərəb tayfa başçılarını birləşdirmək və ingilislərə qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün bir sira vasitələrə əl atmış, hətda şeyx cildinə də girmişdi.
Yazıda Ənvaər paşa Türk birliyi qurmaq istəyən, Quşçu Əşrəf bəy hansısa gerilla savaşı verən şəxs kimi Türk xalqinin böyük oğlu Mustafa Kamal isə xalça satan kimi təqdim olunur. Bunun sadəcə və sadəcə Atatürk düşmənliyi olduğuna inanıram mən. Yazida məqsəd tarixə tövhə vermək yox, kimisə təərif edib kimisə də alçaltmaqdır. Tarix hər kəsin qiymətini verir. Bu gün Mustafa Kamalın qurduğu dövlət yaşayır və yaşayacaqdır. Mustafa Kamal xəyalpərəst fikirlərlə insanları ölümə göndərmədi, Millətinə milli kimliyini verdi, azadlığını verdi, müstəqilliyini verdi. Bu gün və dünən onu ittiham edənlər isə heç vaxt tarixin yaddaşında qalmayıb və qalmayacaqlar. Atatürk millətinə soyadını verdi, geyim -keçimini düzəltdi. Bütün avropanın gülüş hədəfi olan Türk millətini ayağa qaldırdı və gülüş hədəfi olan “Fəs”dən bu milləti xilas etdi. Belə getsə Vahdədini də qəhraman edəcək və Mustafa Kamalı məqsədli şəkildə Samsuna göndərdiyini deyəcəksiniz. Belə tarix və tarixçilik olmaz.
Mən bu düşmənçiliyin səbəbini bilirəm, bilirəm nəyə görə Atatürkə belə münasibət var bəzi insanıarda. Dini reformları ilə bağlı olaraq bir sıra yobaz və daima dindən istismar aləti kimi istifadə edən mənliksiz və heysiyatsız kimsələr Atatürkü gözdən salmaq üçün bu vasitədən istifadə edir. Amma anlamırlar ki, Atatürk nə etmişsə milləti üçün etmişdir, bunun üçün də kimin nə deməsindən və nə yazmasından asılı olmayaraq o xalqının qəlbində daima yaşayacaqdır.
Yazıda tarix adına heç bir fakt görə bilmədim. Belə tarix və tarixçilik ola bilməz. Tarixi faktları araşdıran bir kimsə hər şeyə obyektiv yanaşmalı, faktlara və hadisələrə münasibət bildirərkən tənqidi münasibətdə bildirməlidir. Yazıda sadəcə Əbdülhəmid və onun icraatları təərif olunmuşdur. Bütün avropanın dünyavi məktəblərlə çevrələndiyi bir zamanda hətda Osmanlı təəbəliyində olan ərazilərdə xristian uşaqlarının dünyavi məktəblərə Türk uşaqların isə dini tədris edən mədrəsələrə gedərək mənasənə anlamadıqları quranı əzbərlətdirilmələrinə nədənsə müəllif toxunmur. Osmanlının və xilafətin yıxılmasının səbəblərinə toxunmaq istəmir müəllif. Nəyə görə xristian uşaqlarının dünyavi məktəblərə Türk uşaqların isə mədrəsələrə getdiyinə cavab vermək cətin deyil, hormətli müəllif. Əgər həqiqi tarixçiyiksə və insanımızı aydınlatmaq istəyiriksə düşdüyü bəlaların səbəblərini onlara düzgün çatdırmalıyıq.
Bu günə kimi tarixini, keçmişini, adət-ənənələrini, milli kimliyini unutdurmağa çalışıblar bu millətin. Bu məqsədlə də sapı özümüzdən olan baltalardan istifadə olunub, gəlin bu baltalara sap olmayaq. Bizi cəhalətə və fəlakətə sürükləyən insanları qəhraman kimi təqdim etmək, həqiqi qəhramanlarımızı isə belə təhqiramiz ifadələrlə alçaltmaq heç birimizə heç nə verməyəcəkdir.

Salam.
Yazını oxudum, (yazı deyirəm çünki buna sadəcə yazı demək mümkündür) ona gorə ki, başlığında tövsiyyə olunurdu ki, her kes bu deyerli araşdırmanı oxumalıdır və bildiklərimiz bilmədiklərimizdən çoxdur. Bunları nəzrə alıb oxudum. Amma Burada hansısa bir araşdırma və ya bu "araşdırmanın" sonunda hansısa bir nəticəni görmədim. Yazı başdan sona kimi sultan Əbdülhəmidə heyranlıq ifadə edir və onun icraatları təərif olunur. Osmanlı İmperiyası bir çox nailiyyətlər əldə etsə də Turk millətinə heç bir şey vermədi. Əgər həqiqətən də araşdırma etmək estəyirsinizsə Kanuni Sultan Süleymandan sonrakı Osmanlı tarixinə nəzər salın. Türk imperiyası adlanan bu imperiyada Türklər ən sonuncu millət belə deyildilər. Bu millətin addını belə çəkmək yasaq idi. Bu vəziyyət Əbdülhəmid dönəmində daha iyrənc vəziyyətdə özünü göstərmişdir. Müəllifin dövrün ən yaxşı istihbarat təşkilatı adını verdiyi bu təşkilatın əsas vəzifəsi Türk ziyalı və aydınlarını təqib etmək və Türk millətini ümmətçilik deyilən bəladan qurtulmağa səsləyən insanları cəzalandırmaqla məşöul idi. Qeyd edilir ki, Əbdulhəmid "ən böyük istəyi xalqının öz inanclarından və adətlərindən uzaqlaşmadan inkişafina nail olmaq idi" Xalqının inkişafını istəyən bir sultan bir günün içində 2000-də çox mədrəsənin açılması barədə fərman verməzdi. Hakimiyyətə gələn zaman verdiyi sözlərdən biri də dünyavi məktəb və Universitetlərin açılmasını təmin etməkdi. Lakin Yerini möhkəmlətdikdən sonra bunların əksini etdi. Həmin dövrdə Osmanlı təəbəsi olan bütün xalqlar milli kimliklərini qazanmışdılar yalnız Türklərdən başqa. Türk millətinin soy adının olmadığı kimi heç özlərinə məxsus geyim formaları belə yox idi. Əbdülhəmid siyasi dahi kimi təqdim edilərək kilsələr qanununu misal göstərirlər. Burada heç bir siyasi dahilikdən söbət gedə bilməz. Sadəcə dərk edilməli idi ki, milli kimliyinə qovuşmuş milətlərə kilsə tikməklə onların azadlıq hərəkatlarını bir neşə il yubatmaq olar sadəcə. Belə də oldu, Rumelində başlayan hərəkata bir sıra Avropa ölkələri ilə yanaşı Rusya İmperiyası da geniş şəkildə dəstk verirdi. Bu xalqlara bu ölkələr silahdan əvvəl milli kimliklərini verdilər. Milli kimliyi ilə silahlanmış bir millətin azadlıq hərəkatının qarşısında heç bir imperiya dura bilməz.
Daha sonra müəllif yazır ki, Əbdülhəmid Türk və islam birliyi qurmaq istəyirdi və bunun üçün də Orta asyaya nümayəndələr göndərirdi, xüsusilə Çinə və orada bu gündə fəaliyyötini davam etdirən Həmidiyyə universiteti açdırır. Yenə də qeyd edirəm ki, Osmanli sultanları heç vaxt Türk Milləti və Türk birliyi barədə heç bir addım belə atmayıblar. Sadəcə 1900-cü illərin əvvəllərində Ziya Göyalpdan ilham alan Ənvər paşa və İttihat və Tərəqqi öndərləri nə isə etmək istədi. Amma Osmanlının düşdüyü vəziyyəti nəzərə almayan, siyasi və hərbi vəziyyəti, ordunun vəziyyətini analiz edə bilməyən, sabah üçün heç bir fikirləri olmayan bu paşalar 90 min Türk əsgərinin Sarı Kamlşda soyuqdan donaraq ölmasinə və ruslara əsir düşmələrinə səbəb oldu. Ana vətənin düşdüyü vəziyyəti görməyən, əlində olanları saxlamağa çalışmaq əvəzinə yeni torpaqlar işğal etmək arzusu ilə 90 min insanı qırğına göndərdi.